نقش تأسیسات تمدنی جدید بر تغییرات فرهنگی در ایران عصر قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی Released under (CC BY-NC 4.0) license I Open Access I

نویسندگان

گروه علوم سیاسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران

چکیده

از زمان سقوط سلسله صفوی تا روی کار آمدن قاجارها، جنگهای فراوانی رخ داد که نتیجه آن عقب‌ماندگی ایران از کشورهای اروپایی بود. جنگهای طولانی ایران با روسیه نیز در نهایت به شکست نظامی ایران انجامید. در این زمان بخشی از نخبگان قاجاری اصلاحاتی را در راستای جبران عقب‌ماندگی‌های ایران آغاز نمودند. هدف از چنین اصلاحاتی، مدرن‌سازی حوزه‌های مختلف نظامی، فرهنگی و صنعتی کشور بود که زمینه را برای ورود تأسیسات تمدنی جدید و رویارویی سنت با مدرنیته فراهم ساخت. پرسش بنیادی پژوهش این است که تاسیسات تمدنی جدید چه تاثیری بر روند تغییرات فرهنگی ایران در عصر قاجار داشته‌اند؟ به منظور پاسخ به پرسش مربوطه، پژوهش حاضر در نظر دارد با تمرکز بر آراء و اندیشه‌های ماکس وبر درباره عقلانیت، عرفی‌سازی و مدرن‌سازی، نقش تاسیسات تمدنی جدید را بر روند تغییرات فرهنگی در دوره قاجار و شکل‌گیری مشاغل صنعتی، زندگی شهرنشینی و عرفی‌گرایی بررسی نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد نخستین تأسیسات تمدنی جدید در ایران، ماهیتی نظامی داشتند و هدف از ایجاد آنها جبران شکستهای نظامی در برابر روسیه و فراهم ساختن مشروعیت شاهان قاجار بود، با این حال ورود آنها سبب تغییرات فرهنگی موثری در ایران شد. شکل‌گیری جنبش‌های آزادیخواهی و وقایع منتهی به پیروزی انقلاب مشروطه، ایجاد تأسیسات تمدنی سیاسی و فرهنگی نظیر مجلس شورای ملی، قانون اساسی مشروطه و نظام آموزش جدید از نتایج ورود تاسیسات تمدنی در ایران بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Role of New Civilizational Institutions on Iran's Cultural Changes during the Qajar Period

نویسندگان [English]

  • Majid Ostovar
  • Naghi Asghari Koloshtaleshani
Department of Political Science, Ra. C., Islamic Azad University, Rasht, Iran
چکیده [English]

From the fall of the Safavid dynasty to the rise of the Qajar dynasty, numerous wars took place, which resulted in Iran's backwardness from European countries. Iran's wars with Russia also ultimately led to Iran's military defeat. At this time, some of the Qajar elites initiated reforms to reduce Iran's backwardness. The goal of such reforms was to modernize various military, cultural, and social areas of the country, which paved the way for the entry of new civilizational institutions and the confrontation of tradition with modernity.
The fundamental question of the research is what impact did new civilizational institutions have on the process of cultural changes in Iran during the Qajar era? In order to answer the relevant question, the present research intends to examine the role of new civilizational institutions on the process of cultural changes in the Qajar era and the formation of industrial occupations, urban life, and secularism, focusing on Max Weber's ideas and thoughts on rationality, secularization, and modernization. The research findings show that the first new civilizational institutions in Iran were military in nature and their purpose was to compensate for military defeats against Russia and to provide legitimacy for the Qajar kings. However, their arrival caused effective cultural changes in Iran. The formation of freedom movements and the events leading to the victory of the Constitutional, the establishment of political and cultural civilizational institutions such as the Constitutional Constitution, and new education were among the results of the arrival of civilizational institutions in Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • New Civilizational Institutions
  • Modernization
  • Cultural Changes
  • Qajar Era
  • Constitution

   

 

This is an open access article distributed under the following Creative Commons license: Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0)

  1. استوار، مجید (1402)، «آموزش و نوسازی ایران در دولت پهلوی اول»، فصلنامه دولت‌پژوهی، 9 (34)، 97ـ57.
  2. اشرف، احمد (1359)، موانع تاریخی رشد سرمایه‌داری در ایران دوره قاجاریه، تهران: زمینه.
  3. اشرف، احمد و بنوعزیزی، علی(1393)، طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمه سهیلا ترابی فارسانی، تهران: نیلوفر.
  4. اقبال آشتیانی، عباس (1392)، امیرکبیر: برآمدن، زندگی، صدارت و فرجام کار میرزاتقی‌خان امیرکبیر، تهران: نگاه.
  5. ایوانف، م.س (2537)، انقلاب مشروطیت ایران، ترجمه کاظم انصاری، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
  6. ایوری، پیتر و دیگران (1389)، جنگ و صلح در ایران دوره قاجار و پیامدهای آن در گذشته و اکنون، تهران: مرکز.
  7. آدمیت، فریدون (1385)، امیرکبیر و ایران، تهران: خوارزمی.
  8. آدمیت، فریدون (1392)، اندیشه ترقی و حکومت قانون؛ عصر سپهسالار، تهران: خوارزمی.
  9. آذرنگ، عبدالحسین، و دیگران (1393) تاریخ جامع ایران، جلد 17، چاپ اول، تهران، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
  10. آوری، پتر، و دیگران (1388)، تاریخ ایران به روایت کمبریج: از نادرشاه تا انقلاب اسلامی، دفتر دوم( تاریخ ایران دوره پهلوی از رضاشاه تا انقلاب اسلامی)، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، جلد هفتم، تهران: جامی.
  11. آوری، پتر، و دیگران (1393)، تاریخ ایران به روایت کمبریج: از نادرشاه تا انقلاب اسلامی، دفتر اول(دوره افشار، زند و قاجار)، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، جلد هفتم، تهران: جامی.
  12. آوری، پیتر (1369)، تاریخ معاصر ایران، از تاسیس تا انقراض سلسله قاجاریه، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، جلد اول، تهران: چاپخانه حیدری.
  13. بدیع، برتران و بیرن بوم، پی یر (1387)، جامعه شناسی دولت، ترجمه احمد نقیب زاده، تهران: قومس.
  14. برومند، صفورا (1381)، پژوهشی بر فعالیت انجمن تبلیغی کلیسا M.S در دوره قاجاریه، تهران: موسسه مطالعاتی تاریخ معاصر ایران.
  15. بهنام، جمشید (1375)، ایرانیان و اندیشه تجدد، تهران: فرزان روز.
  16. بیات، عزیزالله (1384)، تاریخ تطبیقی ایران با کشورهای جهان(از ماد تا انقراض سلسه پهلوی)، تهران: امیرکبیر.
  17. بیات، کاوه و دیگران (1393)، تاریخ جامع ایران، جلد دوازدهم، تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
  18. بیتهام، دیوید (1392)، ماکس وبر و نظریه سیاست مدرن، ترجمه هادی نوری، تهران: ققنوس.
  19. پولاک، یاکوب ادوارد (1361)، سفرنامه پولاک(ایران و ایرانیان)، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.
  20. پیری, محمد . (1403). گسترش نفوذ فرهنگی غرب در عصر قاجاریه با تأسیس مدارس مبلغان مذهبی در ایران. تاریخ فرهنگ ایران 1(1):21-1. DOI: 10.22034/ihc.2024.18563
  21. تنکابنی، حمید (1389)، «تاثیر انقلاب مشروطیت در دیوانسالاری دوره قاجار»، جستارهای تاریخی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1 (1)، 44ـ21.
  22. جونز، سرهارفورد (1386)، روزنامه سفر خاطرات هیئت اعزامی انگلستان به ایران(خاطرات سرهارفورد جونز)، تهران: نشرثالث.
  23. جهانگیرمیرزا، پسر عباس‌میرزا نایب‌السلطنه (1384)، تاریخ نو(شامل حوادث دوره قاجاریه از سال 1240 تا 1267قمری)، تهران: علم.
  24. حائری، عبدالهادی (1394)، نخستین رویارویی‌های اندیشه‌گران ایران با دو رویه تمدن بورژوازی غرب، تهران: امیرکبیر.
  25. الدر، جان (1333)، تاریخ مسیون آمریکائی در ایران، ترجمه سهیل آذری، تهران: انتشارات نور جهان.
  26. دروویل، گاسپار (1389)، سفرنامه دروویل، ترجمه جواد محیی، تهران: نیک فرجام.
  27. دنبلی، عبدالرزاق (1389)، مآثر سلطانیه(تاریخ جنگ‌های اول ایران و روس) به ضمیمه تاریخ جنگ‌های دوره دوم از تاریخ ذوالقرنین، تصحیح و تحشیه غلامحسن زرگری نژاد، تهران: موسسه انتشاراتی روزنامه ایران.
  28. رایت، دنیس (1357)، انگلیسیان در ایران، ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: دنیا.
  29. رحمانیان، داریوش (1391)، «مسئله راه‌آهن در ایران عصر قاجار»، مجله پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، (11)، 104ـ91.
  30. رحمانیان، داریوش (1393)، ایران بین دو کودتا(تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران از انقراض قاجاریه تا کودتای 28 مرداد)، تهران: سمت.
  31. رینگر، مونیکا ام (1393). آموزش، دین و گفتمان اصلاح فرهنگی در دوران قاجار، ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، چاپ سوم، تهران: نشر ققنوس.
  32. زندیه، حسن و ثقفی، مریم (1395)، «نهضت کارخانه‌سازی و پیامدهای آن در دوره قاجار»، مجله پژوهشنامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، (1)، 55ـ39.
  33. زیباکلام، صادق (1389)، سنت و مدرنیته: ریشه‌یابی علل ناکامی اصلاحات و نوسازی سیاسی در ایران عصر قاجار، تهران: روزنه.
  34. شمیم، علی‌اصغر (1384)، ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران: مدبر.
  35. شهبازی، داریوش (1397)، تاریخ قشون قاجاریه، تهران: ماهریس.
  36. علاقه‌بند، علی(1393)، جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، تهران: روان.
  37. فرجی, مهدی و نصیری حامد, رضا . (1403). الگویابی برای مشروطیت ایران؛ تحلیل محتوای منظومۀ «میکادونامه». تاریخ فرهنگ ایران 1(1): 133-118. DOI: 10.22034/ihc.2025.65675.1041
  38. فلور، ویلم (1387)، سلامت مردم در ایران قاجار، ترجمه ایرج نبی‌پور، بوشهر: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بوشهر.
  39. فلور، ویلم (1395)، تاریخ مالی ایران در روزگار صفویان و قاجاریان، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: توس.
  40. فوران، جان (1395)، مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال 1500میلادی مطابق با 879شمسی تا انقلاب، ترجمه احمد تدین، تهران: خدمات فرهنگی رسا.
  41. کاتوزیان، محمدعلی همایون (1380)، تضاد دولت و ملت: نظریه تاریخ و سیاست در ایران، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نی.
  42. کاتوزیان، محمدعلی همایون (1396)، ایران، جامعه کوتاه مدت و 3 مقاله دیگر، ترجمه عبدالله کوثری، تهران: نی.
  43. کرزن، جرج (1373)، ایران و قضیه ایران، ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی، جلد دوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  44. کسروی، احمد (1388)، تاریخ مشروطه ایران، تهران: نگاه.
  45. کمبل، سرجان (1384)، دو سال آخر (خاطرات سرجان کمبل نماینده انگلیس در ایران در دو سال آخر سلطنت فتحعلیشاه قاجار)، ترجمه دکتر ابراهیم تیموری، جلد دوم، ناشر دانشگاه تهران.
  46. الگود، سیریل(1356)، تاریخ پزشکی ایران و سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه باهر فرقانی، تهران: امیرکبیر.
  47. لاله، هایده و وافری، راحله (1385)، «تاریخچه تحول طب سنتی به طب نوین در دوره قاجار»، فصلنامه علمی- پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا(ص)، 16 (60)، 165ـ131.
  48. مارتین، ونسا (1398)، ایران بین ناسیونالیسم اسلامی و سکولاریسم: انقلاب مشروطه 1285، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی.
  49. مجد، محمدقلی(1387)، قحطی بزرگ، ترجمه محمد کریمی، تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
  50. محبوبی اردکانی، حسین (1376)، تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران، جلد دوم و سوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  51. محبوبی اردکانی، حسین(1378)، تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران، جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  52. مستوفی، عبدالله (1384)، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه، جلد یک. نشر زوار.
  53. ملک‌زاده، مهدی (1383)، تاریخ انقلاب مشروظیت ایران، جلد اول و دوم و سوم، تهران: سخن.
  54. موریه، جیمز جاستی(1386)، سفرنامه جیمز موریه (سفر دوم، ایران، ارمنستان و آسیای کوچک تا قسطنطنیه)، ترجمه ابوالقاسم سرّی، جلد دوم، تهران: توس.
  55. میلانی، عباس (1387)، تجدد و تجددستیزی در ایران، تهران: اختران.
  56. وبر، ماکس (1368)، دانشمند و سیاستمدار، ترجمه احمد نقیب‌زاده. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  57. وبر، ماکس (1382)، دین، قدرت، جامعه، ترجمه احمد تدین، تهران: هرمس.
  58. وحدت، فرزین (1390)، رویایی فکری ایران با مدرنیت، ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران: ققنوس.
  59. ورهرام، غلامرضا (1385)، نظام سیاسی و سازمآن‌های اجتماعی ایران در عصر قاجار، تهران: معین.

آوانگاری منابع

  1. Estavār, Majīd. (1402 SH). “Āmūzesh va Nūsāzi-ye Īrān dar Dowlat-e Pahlavī-ye Avval.” Faslname-ye Dowlat-Pazhūhī, 9(34), 57–97.
  2. Ashraf, Aḥmad. (1359 SH). Mavāneʿ-e Tārīkhī-ye Roshd-e Sarmāye-gārī dar Īrān-e Dowre-ye Qājārīyeh. Tehran: Zamineh.
  3. Ashraf, Aḥmad & Banūʿazīzī, ʿAlī. (1393 SH). Tabaqāt-e Ejtemāʿī, Dowlat va Enqelāb dar Īrān. Trans. Sohaylā Torābī Fārsānī. Tehran: Nīlūfar.
  4. Eqbāl Āshtīānī, ʿAbbās. (1392 SH). Amīr-Kabīr: Barāmadn, Zendegī, Sadrāt va Farjām-e Kār-e Mīrzā-Taqī-Khān Amīr-Kabīr. Tehran: Negāh.
  5. Ivanov, M.S. (2537 SH). Enqelāb-e Mashrūṭīyat-e Īrān. Trans. Kāzem Ansārī. Tehran: Sherkat-e Sahāmī-ye Ketābhā-ye Jībī.
  6. Iverī, Peter et al. (1389 SH). Jang va Solḥ dar Īrān-e Dowre-ye Qājār va Payāmadhā-ye Ān dar Gozashteh va Aknoon. Tehran: Markaz.
  7. Ādamīt, Fereydoun. (1385 SH). Amīr-Kabīr va Īrān. Tehran: Khārazmī.
  8. Ādamīt, Fereydoun. (1392 SH). Andīsheh-ye Taraqqī va Hokūmat-e Qānūn; ʿAsr-e Sepahsālār. Tehran: Khārazmī.
  9. Āzarang, ʿAbdolḥoseyn et al. (1393 SH). Tārīkh-e Jāmeʿ-ye Īrān, Vol. 17. Tehran: Markaz-e Dāʾereh-ol-Maʿāref-e Bozorg-e Islāmī.
  10. Āvery, Peter et al. (1388 SH). Tārīkh-e Īrān be Revāyat-e Cambridge: az Nādershāh tā Enqelāb-e Islāmī, Dafter-e Dowom. Trans. Mortezā Thāqebfar. Vol. 7. Tehran: Jāmi.
  11. Āvery, Peter et al. (1393 SH). Tārīkh-e Īrān be Revāyat-e Cambridge: az Nādershāh tā Enqelāb-e Islāmī, Dafter-e Avval. Trans. Mortezā Thāqebfar. Vol. 7. Tehran: Jāmi.
  12. Āvery, Peter. (1369 SH). Tārīkh-e Moʿāṣer-e Īrān: az Tāsīs tā Enqerāẓ-e Selseleh-ye Qājārīyeh. Trans. Moḥammad Rafīʿī Mehrābādī. Vol. 1. Tehran: Chāpkhāneh-ye Ḥeydari.
  13. Badiʿ, Bertrand & Byrne-Bum, Pierre. (1387 SH). Jāmeʿe-Shenāsī-ye Dowlat. Trans. Aḥmad Naqībzādeh. Tehran: Qoms.
  14. Borūmand, Safūrā. (1381 SH). Pazhūheshī bar Faʿāliyat-e Anjoman-e Tablīghī-ye Kelīsā C.M.S dar Dowre-ye Qājārīyeh. Tehran: Moʾasseseh-ye Motāleʿāt-e Tārīkh-e Moʿāṣer-e Īrān.
  15. Behnām, Jamshīd. (1375 SH). Īrānīān va Andīsheh-ye Tajaddod. Tehran: Farzān Ruz.
  16. Bayāt, ʿAzīzollāh. (1384 SH). Tārīkh-e Tatbīqī-ye Īrān bā Keshvar-hā-ye Jahan (az Mād tā Enqerāẓ-e Selseleh-ye Pahlavī). Tehran: Amīrkabīr.
  17. Bayāt, Kāveh et al. (1393 SH). Tārīkh-e Jāmeʿ-ye Īrān, Vol. 12. Tehran: Markaz-e Dāʾereh-ol-Maʿāref-e Bozorg-e Islāmī.
  18. Beetham, David. (1392 SH). Māks Weber va Nazariye-ye Sīyāsat-e Modern. Trans. Hādī Nūrī. Tehran: Qoqnus.
  19. Pollack, Jacob Edward. (1361 SH). Safarnameh Pollack (Īrān va Īrānīān). Trans. Kīkāvos Jahāndārī. Tehran: Khārazmī.
  20. Pīrī, Mohammad. (1403 SH). “Gostareš-e Nofūz-e Farhangī-ye Gharb dar ʿAsr-e Qājārīyeh bā Taʾsīs-e Madāres-e Moballeghān-e Mazhabī dar Īrān.” Tārīkh-e Farhang-e Īrān, 1(1), 1–21. DOI: 10.22034/ihc.2024.18563
  21. Tankābānī, Ḥamid. (1389 SH). “Taʾthīr-e Enqelāb-e Mashrūṭīyat dar Dīvānsālārī-ye Dowre-ye Qājār.” Jostārhā-ye Tārīkhī, 1(1), 21–44.
  22. Jones, Sherardford. (1386 SH). Ruznāmeh Safar: Khāterāt-e Heyʾat-e Eʿzāmī-ye Engelis be Īrān. Tehran: Nashr-e Thāles.
  23. Jahāngīr-Mīrzā, son of ʿAbbās-Mīrzā Nāyeb-ol-Saltaneh. (1384 SH). Tārīkh-e Now (Shāmil-e Ḥavādes-e Dowre-ye Qājārīyeh az 1240 tā 1267 Qamari). Tehran: Elm.
  24. Ḥāʾerī, ʿAbdolhādī. (1394 SH). Nokhostīn Ruyāruyī-hā-ye Andīshehgān-e Īrān bā Do Rūyeh-ye Tamaddon-e Borżvāzī Gharb. Tehran: Amīrkabīr.
  25. Alder, John. (1333 SH). Tārīkh-e Mission-e Āmrikāʾī dar Īrān. Trans. Sohayl Āzarī. Tehran: Enteshārāt-e Nūr-e Jahān.
  26. Drouville, Gaspar. (1389 SH). Safarnameh Drouville. Trans. Javād Moḥayyī. Tehran: Nīk Farjām.
  27. Donbali, ʿAbdolraẓāq. (1389 SH). Māʾāser-e Solṭāniyeh (Tārīkh-e Jang-hā-ye Avval-e Īrān va Rūs) be Zammieh-ye Tārīkh-e Jang-hā-ye Dowre-ye Dovom az Tārīkh-e Ḏol-Qarneyn. Edited by Gholāmḥasan Zargari Nezhād. Tehran: Moʾasseseh-ye Enteshārātī-ye Ruznāmeh-ye Īrān.
  28. Wright, Denis. (1357 SH). Engelisān dar Īrān. Trans. Gholāmḥosayn Sadri Afshār. Tehran: Donya.
  29. Rahmāniān, Dāryush. (1391 SH). “Masʾaleh-ye Rāh-Āhan dar Īrān-e ʿAsr-e Qājār.” Majalle-ye Pazhūhesh-hā-ye Tārīkhī-ye Īrān va Islām, 11, 91–104.
  30. Rahmāniān, Dāryush. (1393 SH). Īrān Beyn-e Do Kūdeta (Tārīkh-e Tahavvolāt-e Sīyāsī, Ejtemāʿī, Eqtesādī va Farhangī-ye Īrān az Enqerāẓ-e Qājārīyeh tā Kūdeta-ye 28 Mordād). Tehran: SAMT.
  31. Ringer, Monica M. (1393 SH). Āmūzesh, Dīn va Goftgū-ye Eslāh-e Farhangī dar Dowre-ye Qājār. Trans. Mehdi Haghighatkhāh. 3rd edition. Tehran: Nashr-e Qoqnus.
  32. Zandieh, Hasan & Saqafi, Maryam. (1395 SH). “Nahzat-e Kārkhāneh-Sāzī va Payāmadhā-ye Ān dar Dowre-ye Qājār.” Majalle-ye Pazhūheshnāmeh-ye Tārīkh-e Ejtemāʿī va Eqtesādī, 1, 39–55.
  33. Zībāklām, Sādeq. (1389 SH). Sonnat va Modernīteh: Rishe-yābī-ye ʿAlal-e Nākāmī-ye Eslāhāt va Nūsāzī-ye Sīyāsī dar Īrān-e ʿAsr-e Qājār. Tehran: Ruzneh.
  34. Shamīm, ʿAlī-Aṣghar. (1384 SH). Īrān dar Dowre-ye Saltanat-e Qājār. Tehran: Modabber.
  35. Shahbāzī, Dāryush. (1397 SH). Tārīkh-e Qoshūn-e Qājārīyeh. Tehran: Māhrīs.
  36. ʿAlāqeband, ʿAlī. (1393 SH). Jāmeʿe-Shenāsī-ye Āmūzesh va Parvaresh. Tehran: Ravān.
  37. Farajī, Mehdi & Nasīrī Ḥāmed, Rezā. (1403 SH). “Olgūyābī barāye Mashrūṭīyat-e Īrān; Taḥlīl-e Moḥtavā-ye Manẓūmeh-ye ‘Mīkādūnāmeh’.” Tārīkh-e Farhang-e Īrān, 1(1), 118–133. DOI: 10.22034/ihc.2025.65675.1041
  38. Flūr, Willem. (1387 SH). Salāmat-e Mardom dar Īrān-e Qājār. Trans. Īraj Nabīpūr. Bushehr: Dāneshgāh-e ʿOlūm-e Pezeshkī va Khedmat-hā-ye Behdāshtī va Darmānī-ye Bushehr.
  39. Flūr, Willem. (1395 SH). Tārīkh-e Mālī-ye Īrān dar Rūzgār-e Ṣafavīān va Qājārīān. Trans. Abolqāsem Sarī. Tehran: Tūs.
  40. Forān, John. (1395 SH). Moqāvemat-e Shekandeh: Tārīkh-e Tahavvolāt-e Ejtemāʿī-ye Īrān az 1500 M.t. tā Enqelāb. Trans. Aḥmad Teddīn. Tehran: Khedmat-e Farhangī-ye Resā.
  41. Kātūzīān, Mohammad-ʿAlī Homāyoun. (1380 SH). Tazād-e Dowlat va Mellat: Nazariye-ye Tārīkh va Sīyāsat dar Īrān. Trans. Alireżā Ṭayyeb. Tehran: Nī.
  42. Kātūzīān, Mohammad-ʿAlī Homāyoun. (1396 SH). Īrān, Jāmeʿe-ye Kutāh-modat va 3 Maqāleh-ye Dīgar. Trans. ʿAbdollāh Kowsarī. Tehran: Nī.
  43. Kerzen, George. (1373 SH). Īrān va Qazīyeh-ye Īrān. Trans. Gholāmʿalī Vaḥīd Māzandarānī. Vol. 2. Tehran: Sherkat-e Enteshārāt-e ʿElmī va Farhangī.
  44. Kasravī, Aḥmad. (1388 SH). Tārīkh-e Mashrūṭeh-ye Īrān. Tehran: Negāh.
  45. Campbell, Sir John. (1384 SH). Do Sāl-e Ākhar (Khāterāt-e Sir John Campbell, Namāyande-ye Engelis dar Īrān dar Do Sāl-e Ākhar-e Saltanat-e Fatḥʿalīshāh Qājār). Trans. Dr. Ebrāhīm Teymūrī. Vol. 2. Tehran: Dāneshgāh-e Tehran.
  46. Elgood, Cyril. (1356 SH). Tārīkh-e Pezeshkī-ye Īrān va Sarzamīn-hā-ye Khalāfeh Sharqī. Trans. Bāher Farqānī. Tehran: Amīrkabīr.
  47. Lāleh, Hāideh & Vāferī, Rāheleh. (1385 SH). “Tārīkhcheh-ye Tahavvol-e Ṭebb-e Sonnatī be Ṭebb-e Nowīn dar Dowre-ye Qājār.” Faslname-ye ʿElmī-Pazhūheshī-ye ʿOlūm-e Ensānī-ye Dāneshgāh-e Al-Zahra, 16(60), 131–165.
  48. Martin, Vanessa. (1398 SH). Īrān Beyn-e Nāsionālīsme Islāmī va Sekolārism: Enqelāb-e Mashrūṭeh 1285. Trans. Mohammad Ebrāhīm Fattāḥī. Tehran: Nī.
  49. Majd, Mohammad-Qolī. (1387 SH). Qaḥṭī-ye Bozorg. Trans. Mohammad Karīmī. Tehran: Moʾasseseh-ye Motāleʿāt va Pazhūhesh-hā-ye Sīyāsī.
  50. Mahbūbī Ardakānī, Ḥoseyn. (1376 SH). Tārīkh-e Moʾasseseh-ye Tamaddonī-ye Now dar Īrān, Vols. 2–3. Tehran: Enteshārāt-e Dāneshgāh-e Tehran.
  51. Mahbūbī Ardakānī, Ḥoseyn. (1378 SH). Tārīkh-e Moʾasseseh-ye Tamaddonī-ye Now dar Īrān, Vol. 1. Tehran: Enteshārāt-e Dāneshgāh-e Tehran.
  52. Mostowfī, ʿAbdollāh. (1384 SH). Sharḥ-e Zendegānī-ye Man yā Tārīkh-e Ejtemāʿī va Edārī-ye Dowre-ye Qājār, Vol. 1. Tehran: Zavār.
  53. Malekzādeh, Mehdī. (1383 SH). Tārīkh-e Enqelāb-e Mashrūṭīyat-e Īrān, Vols. 1–3. Tehran: Sokhan.
  54. Morrīeh, James Justy. (1386 SH). Safarnameh-ye James Morrīeh (Safar-e Dovom: Īrān, Armanestān va Āsyā-ye Kūchak tā Qosṭanṭīnīyeh). Trans. Abolqāsem Sarī. Vol. 2. Tehran: Tūs.
  55. Milāni, ʿAbbās. (1387 SH). Tajaddod va Tajaddod-Setīzī dar Īrān. Tehran: Akhterān.
  56. Weber, Max. (1368 SH). Dāneshmand va Sīyāsatmadār. Trans. Aḥmad Naqībzādeh. Tehran: Enteshārāt-e Dāneshgāh-e Tehran.
  57. Weber, Max. (1382 SH). Dīn, Qodrat, Jāmeʿe. Trans. Aḥmad Teddīn. Tehran: Hermes.
  58. Vahdat, Farzīn. (1390 SH). Ruyāyī-ye Fekrī-ye Īrān bā Modernīt. Trans. Mehdi Haghighatkhāh. Tehran: Qoqnus.
  59. Varhrām, Gholāmrezā. (1385 SH). Nezām-e Sīyāsī va Sāzmān-hā-ye Ejtemāʿī-ye Īrān dar ʿAsr-e Qājār. Tehran: Moʿin.

 

 

دوره 2، شماره 1
بهار و تابستان
فروردین 1404
صفحه 121-140
  • تاریخ دریافت: 27 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری: 03 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش: 13 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار: 01 فروردین 1404