تلاش‌های ابوالقاسم آزادمراغه ای در تغییر خط و الفبای فارسی: ایده‌ها و پیامدها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی Released under (CC BY-NC 4.0) license I Open Access I

نویسنده

استادیارگروه تاریخ ،دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل، ایران.

چکیده

    در اواخر دوره قاجار و همزمان با آشنایی روشنفکران ایرانی با تحولات جهانی، اندیشه‌های نوینی وارد ایران شد که از جمله آن‌ها می‌توان به تلاش برای تغییر خط و الفبای فارسی اشاره کرد. ابوالقاسم آزادمراغه‌ای، از جمله پیشگامان این جنبش، با هدف تسهیل آموزش و افزایش سواد عمومی، به تغییر خط فارسی و جایگزینی آن با الفبای لاتین روی آورد. او معتقد بود که نارسایی خط فارسی یکی از موانع اصلی پیشرفت ایران است و تغییر آن می‌تواند به رشد فرهنگی و علمی کشور کمک کند. آزادمراغه‌ای در این راستا، الفبایی جدید به نام «الفبای آسان» طراحی کرد و تلاش‌های گسترده‌ای برای ترویج آن انجام داد.هدف این مقاله بررسی ایده‌ها، اقدامات و پیامدهای تلاش‌های آزادمراغه‌ای در تغییر خط و الفبای فارسی می باشد و تأثیرات این جنبش را بر تحولات فرهنگی و زبانی ایران تحلیل می‌کند. یافته های پژوهش نشان می دهد تلاش‌های آزادمراغه‌ای با چالش‌های متعددی روبرو شد، از جمله مخالفت‌های اجتماعی و فرهنگی، عدم حمایت دولتی و مشکلات اجرایی. او با وجود این موانع، توانست بحث‌های جدی درباره اصلاح خط و زبان فارسی را به راه اندازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Efforts of Abolqasem Azad Maraghei in Changing Persian Script and Alphabet: Ideas and Consequences

نویسنده [English]

  • Mohsen Parvish
Assistant Professor, Department of History, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili , Ardabil, Iran.
چکیده [English]

In the late Qajar period, coinciding with the exposure of Iranian intellectuals to global developments, new ideas entered Iran, among which were efforts to change the Persian script and alphabet. Abolqasem Azad Maraghei, one of the pioneers of this movement, advocated for the modification of the Persian script and its replacement with the Latin alphabet, aiming to facilitate education and increase public literacy. He believed that the inadequacies of the Persian script were one of the main obstacles to Iran's progress and that changing it could contribute to the country's cultural and scientific advancement. In this regard, Azad Maraghei designed a new alphabet called the "Easy Alphabet" and made extensive efforts to promote it. The purpose of this article is to examine the ideas, actions, and consequences of Azad Maraghei's efforts to change the Persian script and alphabet, and to analyze the impact of this movement on Iran's cultural and linguistic developments. The findings of the research indicate that Azad Maraghei's efforts faced numerous challenges, including social and cultural opposition, lack of governmental support, and practical difficulties. Despite these obstacles, he succeeded in initiating serious discussions about the reform of the Persian script and language.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sereh Nevisi
  • Abulqasem Azad Maraghei
  • script and alphabet change
  • cultural and linguistic transformations

   

 

This is an open access article distributed under the following Creative Commons license: Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0)

  1.  

    1. آبادیان، حسین (1385). ایران از سقوط مشروطه تا کودتای سوم اسفند، تهران، مؤسسة مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
    2. آبادیان، حسین (1387). «روایت و فراروایت در اندیشة جلال‌الدین میرزا قاجار» در نشریه فرهنگ، ش68.
    3. آخوندزاده، میرزا فتحعلی (1357). الفبای جدید و مکتوبات، به کوشش حمید محمدزاده، تبریز، احیاء.
    4. آخوندزاده، میرزا فتحعلی (بی‌تا). مقالات، گردآورنده: باقر مؤمنی، تهران، آوا.
    5. آرین‌پور، یحیی (1374). از نیما تا روزگار ما، تهران، زوار.
    6. آزاد مراغه‌ای، ابوالقاسم (1295). نامه پارسی، س1، ش1، ص7
    7. آزاد مراغه‌ای، ابوالقاسم (1323). مجله بانو، س1، ش2، ص12.
    8. آزاد مراغه‌ای، ابوالقاسم (1338). روزنامه آسایش، ش18، ص3.
    9. آزاد مراغه‌ای، ابوالقاسم (1299). نامه بانوان، ش5، ص6
    10. آزاد، شهناز (1299). «نامه بانوان» در تجدد، س3، ش60، 18 تیر، ص4.
    11. استادی، کاظم (1391). فعالان اصلاح الفبا و تغییر خط، تهران، علم.
    12. اسناد مطبوعات (سال‌های ١٢٨٦ -١٣٢٠) (1372). ج1، به کوشش کاوه بیات و مسعود کوهستانی‌نژاد. تهران،سازمان اسناد ملی ایران.
    13. افشار، ایرج (1371). «یادی از ابوالقاسم آزاد مر اغی» در آینده، س ١٨، ش٧- ١٢.
    14. پورداود، ابراهیم (1355). فرهنگ ایران باستان، تهران،دانشگاه تهران.
    15. تربیت، محمدعلی (1378). دانشمندان آذربایجان، به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    16. جمالزاده، محمدعلى (1362). خاطرات سیاسی و تاریخی-خاطراتی از محمدعلى جمالزاده ... [و دیگران]، تهران،فردوسی.
    17. جندقی، یغما (1362). مجموعه آثار یغمای جندقی، (مکاتب و منشات)،ج2، تصحیح سیدعلی آل‌داود، تهران، توس.
    18. حکمت، علی‌اصغر (1330). پارسی نغز، تهران، کتابفروشی حقیقت.
    19. خامه‌ای، انور (1372). خاطرات سیاسی، تهران، گفتار.
    20. اطلاعات هفتگی، «درگذشت یک مرد دانشمند» (24خرداد1325). س 6، ش 257.
    21. دولت‌آبادی، صدیقه (1338). زبان زنان، س2، ش13، شوال، ص2.
    22. دولت‌آبادی، یحیی (1362). حیات یحیی، ج4، تهران، جاویدان.
    23. دولتشاهی، علیرضا (1351). «آزاد مراغی و پارسی‌نویسی» در جهان کتاب، س٢، ش 7 ـ 8.
    24. سیفی تفرشی، مرتضی (1368). پلیس خفیه ایران، تهران، ققنوس.
    25. صدرهاشمی، محمد (1363). تاریخ جراید و مجلات ایران، ج1، اصفهان، کمال.
    26. صفایی، ابراهیم (2535)، رضاشاه کبیر در آینة خاطرات. تهران، وزارت فرهنگ و هنر.
    27. عین‌السلطنه، قهرمان میرزا (1378). روزنامة خاطرات، به کوشش مسعود سالور و ایرج افشار، ج6، تهران، اساطیر.
    28. فتحی، نصرت‌الله (1352). «مستخرجاتی چند از مجموعه‌ای به نام (خزانه) ابوالقاسم مراغه‌ای و پارسی سره»، نشریه گوهر، ش6، ص555-557.
    29. فصیحی، سیمین (1372). جریان‌های اصلی تاریخ‌نگاری در دورة پهلوی، تهران، نوند.
    30. کرمانی، میرزا آقاخان (1324). آیینه سکندری، تهران، بی‌نا.
    31. کحال‌زاده، ابوالقاسم (1363). دیده‌ها و شنیده‌ها: خاطرات میرزاابوالقاسم‌خان کحال‌زاده... دربارة مشکلات ایران در جنگ بین‌المللى 1918ـ 1914، تهران، چاپ مرتضى کامران.
    32. محیط طباطبایی، محمد (1375). تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران، تهران، بعثت.
    33. مستشارالدوله، صادق (1367). خاطرات واسناد - راپرتهای پلیس مخفی، ج3، به کوشش ایرج افشار، تهران، طلایه.
    34. مشار، خانبابا (1340). مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی، ج1، تهران، بینا.
    35. نامة بانوان، س1، ش اول، 12ذیقعده1338/1اسد1299، ص1.
    36. هدایت، مهدی قلی خان (1375). خاطرات و خطرات، تهران، زوار.

    آوانگاری منابع

    1. Ābādīān, H. (1385). Īrān az soqūt-e mashrūteh tā kudatā-ye somā-ye esfand. Tehran: Mo’assese-ye Motāle‘āt va Pazhūhesh-hā-ye Sīyāsī.
    2. Ābādīān, H. (1387). “Ravāyat va farā-ravāyat dar andīshe-ye Jalāl al-Dīn Mīrzā Qājār.” Farhang,
    3. Ākhūndzādeh, M. F. (1357). Alef-bā-ye jadīd va maktūbāt (H. Moḥammadzādeh, Ed.). Tabriz: Aḥyā’.
    4. Ākhūndzādeh, M. F. (n.d.). Maqālāt (B. Mowmenī, Ed.). Tehran: Āvā.
    5. Ārīnpūr, Y. (1374). Az nīmā tā rūzgar-e mā. Tehran: Zvar.
    6. Āzād Marāghe’ī, A. Q. (1295). “Nāmeh-ye Pārsī.” Nāmeh-ye Pārsī, 1(1), 7.
    7. Āzād Marāghe’ī, A. Q. (1323). Majalle-ye Bānū, 1(2), 12.
    8. Āzād Marāghe’ī, A. Q. (1338). Rūznāmeh-ye Āsāyesh, 18, 3.
    9. Āzād Marāghe’ī, A. Q. (1299). Nāmeh-ye Bānūān, 5, 6.
    10. Āzād, Š. (1299). “Nāmeh-ye Bānūān.” Tajaddod, 3(60), 4.
    11. Estādī, K. (1391). Fa‘ālān-e eslāh-e alef-bā va taghīr-e khat. Tehran: ‘Elmi.
    12. Asnād-e Matbū‘āt (1286–1320). (1372). J. 1 (K. Bayāt & M. Kūhestānī-nezhād, Eds.). Tehran: Sāzmān-e Asnād-e Mellī-ye Īrān.
    13. Afshār, I. (1371). “Yādī az Abū al-Qāsem Āzād Marāghī.” Āyandeh, 18(7–12).
    14. Pūrdāvud, E. (1355). Farhang-e Īrān-e Bāstān. Tehran: Dāneshgāh-e Tehran.
    15. Tarbiyat, M. ‘Alī. (1378). Dāneshmandān-e Āzarbāyjān (G. R. Tabātabāyī-Mojad, Ed.). Tehran: Vezārat-e Farhang va Ershād-e Eslāmī.
    16. Jamālzādeh, M. ‘Alī. (1362). Khāterāt-e sīyāsī va tārīkhī. Tehran: Ferdowsī.
    17. Jandqī, Y. (1362). Majmū‘eh-ye Āsār-e Yaghmā Jandqī (S. ‘Alī Āl-Dāvūd, Ed.), Vol. 2. Tehran: Tūs.
    18. Hekmat, A. ‘A. (1330). Pārsīnaghz. Tehran: Ketābforūshī-ye Ḥaqīqat.
    19. Khāmeh’ī, A. (1372). Khāterāt-e sīyāsī. Tehran: Goftār.
    20. Ettelā‘āt-e haftgī, “Dar gozasht-e kamardān-e dāneshmand.” (24 Khordād 1325), 6(257).
    21. Dowlat-Ābādī, S. (1338). Zabān-e zanān, 2(13), Shavāl, 2.
    22. Dowlat-Ābādī, Y. (1362). Ḥayāt-e Y. D., 4. Tehran: Jāvīdān.
    23. Dowlatshāhī, ‘A. (1351). “Āzād Marāgī va Pārsī-Navīsī.” Jahān-e Ketāb, 2(7–8).
    24. Sefī-Tafrashī, M. (1368). Polīs-e khafī-ye Īrān. Tehran: Qoqnus.
    25. Ṣadr-Hāshimī, M. (1363). Tārīkh-e jarāyed va majallāt-e Īrān, 1. Isfahan: Kamāl.
    26. Ṣafā’ī, E. (2535). Reżā Shāh-e Bozorg dar āyene-ye khāterāt. Tehran: Vezārat-e Farhang va Honar.
    27. ‘Ayn al-Saltaneh, Q. M. (1378). Rūznāmeh-ye khāterāt, 6 (M. Sālor & I. Afshār, Eds.). Tehran: Asātīr.
    28. Fathī, N. (1352). “Mostakhrājātī chand az majmū‘eh-ī be nām-e (Khazāneh) Abū al-Qāsem Marāghe’ī va Pārsī-Serah.” Goher, 6, 555–557.
    29. Fasīhī, S. (1372). Jaryān-hā-ye asli-ye tārīkh-negarī dar dowr-e Pahlavī. Tehran: Nowand.
    30. Kermānī, M. Ā. Kh. (1324). Āyeneh-ye Eskandari. Tehran: n.p.
    31. Kahālzādeh, A. Q. (1363). Dīdeh-hā va shenideh-hā: Khāterāt-e Mirzā Abū al-Qāsem Khān Kahālzādeh… Tehran: Chāp-e M. Kāmrān.
    32. Moḥīṭ-Ṭabāṭabā’ī, M. (1375). Tārīkh-e taḥlīlī-ye matbū‘āt-e Īrān. Tehran: Ba‘sat.
    33. Mostashār al-Dowleh, Ṣ. (1367). Khāterāt va asnād - Rāpert-hā-ye polīs-e makhfī, 3 (I. Afshār, Ed.). Tehran: Talāyeh.
    34. Mashār, Khān Bābā. (1340). Mo’allefīn-e kotob-e chāpī Fārsī va ‘Arabī, 1. Tehran: Bīnā.
    35. Nāmeh-ye Bānūān, 1(1), 12 Dhū al-Qa‘dah 1338 / 1 Asad 1299, 1.
    36. Hedayat, M. Q. Khān. (1375). Khāterāt va khatarāt. Tehran: Zvar.
دوره 2، شماره 1
بهار و تابستان
فروردین 1404
صفحه 84-104
  • تاریخ دریافت: 25 دی 1403
  • تاریخ بازنگری: 04 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش: 05 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار: 01 فروردین 1404