دانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321The Shah's Justice in the Political Culture of the Qajar Eraعدالت شاه در فرهنگ سیاسی عصر قاجار1121923010.22034/ihc.2025.65365.1020FAجعفرآقازادهگروه تاریخ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل. ایران.Journal Article20240808The writing of political treatises and admonitions in the first Qajar period, as a legacy of Iranian literature and political thought, has an important place in historical studies and political science. The writers of admonitions of this period, in connection with the tradition of Iranian political treatises, after referring to the necessity of the monarchy and kingship and his position in the world as the shadow of God, defined and specified functions and duties for him so that the king, by applying them, would be worthy of the position of the shadow of God and the monarchy. These functions are a repetition of the same duties of the king in the thought of ancient Iran and the Islamic Iran period, which were repeated and rewritten according to the requirements of the Qajar era. After the monarchy, justice is one of the most central discussions of the admonitions. This research, with a descriptive-analytical approach, seeks to answer the question of what place the justice of the king had in the political culture of the Qajar era? The research findings show that after the monarchy, justice is one of the most central discussions of the admonitions. Although justice was a royal privilege in Iranian thought, it had rational roots and was considered necessary for the continuity of rule. The king, in order to ensure the continuity of his reign, had to practice justice and avoid tyranny in order to be worthy of the title of just king.سیاستنامه و اندرزنامهنویسی در دوره اول قاجار به عنوان میراث ادب و اندیشه سیاسی ایران، جایگاه مهمی در مطالعات تاریخی و علوم سیاسی دارد. اندرزنامهنویسان این دوره در پیوند با سنت سیاستنامه نویسی ایرانی، بعد از اینکه به لزوم سلطنت و پادشاهی اشاره نمودهاند، کارکردها و وظایفی برای پادشاه تعریف و مشخص نمودهاند تا شاه با کاربست آنها، شایستۀ مقام سلطنت و ظلّ اللهی گردد. این کارکردها تکرار همان وظایف شاه در اندیشه ایران باستان و دوره ایران اسلامی میباشد، که با توجه به اقتضائات دوران قاجار، تکرار و بازنویسی شدهاند. پس از سلطنت، عدالت از محوریترین بحثهای اندرزنامههاست. این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی در صدد پاسخ گویی به این سؤال است که عدالت شاه چه جایگاهی در فرهنگ سیاسی عصر قاجار داشت؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که پس از سلطنت، عدالت از محوریترین بحثهای اندرزنامهها است. عدالت اگرچه در اندیشۀ ایرانی عنایت شهریاری بود، اما ریشۀ عقلانی داشت و ضرورت تداوم فرمانروایی شمرده میشد. شاه به حکم تعلق به استمرار سلطنت خود میبایست عدالت ورزد و از بیداد دوری کند تا شایستۀ لقب شاه عادل گردد و حکومت وی مشروعیت پیدا کند.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_19230_a36dab5ef1c2feb3491ef32eb3efb204.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Local Sources of Constitutionalism in Azerbaijanمنابع محلی مشروطیت در آذربایجان با تکیه بر تبریز13302009610.22034/ihc.2025.20096FAمحمدرضائیتاریخ و تمدن ملل اسلامی/ الهیات/دانشگاه شهید مدنی آذربایجان/ تبریز/ ایرانJournal Article20250603Constitutional developments and efforts to write them caused the sources of the local history of Azerbaijan, Especially Tabriz in this period to be changed in terms of quantity and quality compared to previous periods. Several reasons, such as Azerbaijan's irreplaceable role in the developments of this era, local tendencies, individual motivations, as well as dealing with deviations and faults in recording the events led some people to write down the happenings of this period, which resulted in writing a variety of sources. On the other hand, the local sources of the history of this era changed to some extent in terms of style and writing techniques. By using the descriptive-analytical method and the use of library research method, the current study not only does aim to explore typology, fields and characteristics of local sources of constitutionalism in Azerbaijan region, but it also attempts to answer the main question of the research: What sources did contain the local works of the history of constitutionalism in Azerbaijan and Tabriz, and what are their characteristics and the reasons to be wrote down? It seems that the causes and factors of writing local sources of constitutionalism due to some components, especially the existence of historical data, the uprising of some of them, local and individual tendencies, and under the influence of new writing features have changed to some extent in terms of writing style and techniques. It seems that several factors influenced by the role and leadership of Azerbaijan in the developments of this period, local tendencies, especially the presence of some important figures as witnesses of the events, were not without influence in the writing of the existing works.تحولات مشروطیت و اهتمام به نگارش وقایع مختلف آن سبب شد منابع تاریخ محلی آذربایجان، بهویژه تبریز در این دوره نسبت به ادوار گذشته ازنظر کمی و کیفی دچار تحول شود. علل چندی همچون نقش بیبدیل شهر تبریز و آذربایجان در تحولات مشروطیت، تمایلات محلی، انگیزههای فردی و نیز مقابله با انحرافات و اشتباهات روی داده در ثبت حوادث موجب اهتمام عدهای به نوشتن وقایع این دوره شد که نتیجه آن نگارش طیف متنوعی از منابع بود. از سوی دیگر آثار محلی تاریخ این دوره از لحاظ سبک و تکنیکهای نگارش نیز تا حدودی دچار تحول شد. در پژوهش حاضر تلاش میشود با روش توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانهای علاوه بر گونهشناسی، زمینهها و ویژگیهای آثار محلی مشروطیت در منطقه بررسی و پاسخی به سؤال اصلی داده شود. آثار محلی تاریخ مشروطیت در آذربایجان و تبریز شامل کدام منابع بوده، ویژگیها و علل نگارش آنها کدماند؟ به نظر میرسد عوامل چندی متأثر از نقش و پیشتازی تبریز در تحولات این دوره، تمایلات محلی، بهویژه حضور برخی چهرههای مهم بهعنوان شاهدان حوادث در نگارش آثار موجود بیتأثیر نبوده است.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_20096_5ccbdcc4456c0d842489769b39036c1c.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Reflection of Greed and Money Worship in the Press of the Qajar Era (1304-1339 AH)بازتاب طمع و پول پرستی در مطبوعات عصر قاجار (1304-1339ه.ق)31522079910.22034/ihc.2025.68836.1085FAمحمدسلماسی زادهدانشیار گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایرانزهراغفارزادهدانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام،
گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایرانJournal Article20250826The Qajar period is considered one of the controversial periods in history in the economic arena. The economic recession during this period led to the spread of greed in people's lives. The press between 1304 and 1339 AH, published various news about the situation of greed in everyday life; these press warned about moral and social consequences of greed and money-loving in the form of critical articles, reports and cartoons; of course, by stating the benefits of money, the press had a positive approach to the value of money and its thriftiness, but along with this attitude, they also pointed out the negative aspects of excessive interest in acquiring wealth. The increase in distrust in jobs, the prevalence of fraud, coinage violations, the increase in theft and gambling due to the prevalence of greed were among the issues that the press reflected. The prevalence of greed in women's lives was also an issue that was taken into account. This study, with a descriptive-analytical approach and based on qualitative content analysis of the press, seeks to answer the question of how the press has expressed and criticized greed. The findings indicate that the press, as sources that reflected specific examples, could encourage individuals to avoid greedy behaviors. At the same time, not all of their news covered the entire country, because only specific and important news was included by the press. However, examining these sources as cultural sources can be useful.دوره قاجار یکی از پرتنش ترین مقاطع تاریخی در عرصهی اقتصادی به شمار می آید. رکود اقتصادی در این دوره موجب گسترش طمعورزی در زندگی مردم شد. مطبوعات منتشر شده میان سالهای 1304 تا 1339ه.ق اخبار گوناگونی از اوضاع طمع در زندگی روزمره منتشر میکردند؛ این مطبوعات در قالب مطالب انتقادی، گزارش ها و کاریکاتورها، نسبت به پیامدهای اخلاقی و اجتماعی طمع و پول پرستی هشدار می دادند؛ البته مطبوعات با بیان فواید پول رویکرد مثبتی نسبت به ارزشمندی پول و صرفه جویی آن داشتند ولی در کنار این نگرش ابعاد منفی علاقهی افراطی به کسب ثروت را نیز گوشزد میکردند. افزایش بیاعتمادی در مشاغل، شیوع کلاهبرداری، تخلفات مسکوکات، افزایش سرقت و قمار به علت شیوع طمع، ازجمله مطالبی بود که مطبوعات منعکس می-کردند. همچنین شیوع طمع در زندگی زنان، موضوعی بود که مورد توجه قرار گرفته بود. این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایه تحلیل محتوای کیفی مطبوعات، در پی پاسخ به این پرسش است که مطبوعات با چه شیوههایی به بیان و نقد طمع پرداخته اند. یافته ها حاکی از آن است مطبوعات به عنوان منابعی که نمونه های خاص را منعکس می کردند، می توانستند افراد را به دوری از رفتارهای طمعکارانه تشویق کنند، در عین حال تمام اخبارشان شامل کل کشور نمی شد، زیرا فقط اخبار خاص و مهم توسط مطبوعات درج می شد ولی بررسی این منابع، به عنوان منابع فرهنگی میتواند مفید واقع شود.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_20799_3807886ebe6e620e94d3ff553d350164.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321The Influence of Cultural Transformations on the Characteristics of Asadabad Carpets in Contemporary eraتاثیر تحولات فرهنگی بر مختصات قالیهای اسدآباد همدان در عصر معاصر53772107510.22034/ihc.2026.69572.1102FAسپهرقاسمیمدرس دانشگاه اراکاشکانرحمانیدانشیار، گروه هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.سید علی اکبرسیدیاستادیار، گروه هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایرانJournal Article20251008Carpet weaving in the Asadabad region of Hamedan, as one of the authentic expressions of Iran’s traditional arts, holds a distinct cultural and historical significance. However, economic, social, and cultural changes in the contemporary era have led to notable transformations in the technical and structural features of these carpets. The necessity of this study stems from the need to understand how traditional weaving practices have persisted or evolved under modern cultural influences. Accordingly, this research aims to analyze the technical characteristics of Asadabad carpets within the context of contemporary cultural transformations.<br /><br />The main research question is: How have modern cultural changes affected the technical characteristics of carpet weaving in the Asadabad region of Hamedan? The study is fundamental in nature and follows a descriptive–analytical approach, with data collected through library research, field observations, and direct examination of carpets woven over the past century.<br /><br />Findings reveal that the weaving system in Asadabad has gradually shifted from a traditional self-employed model to a semi-centralized, employer-based structure. This transition has influenced fiber selection, warp-setting techniques, and color composition. Nevertheless, authentic carpets of the region are still woven using Turkish knots, Turkish-style warping, and a single-weft structure, reflecting the persistence of local craftsmanship and visual identity. Overall, the results indicate that while Asadabad carpets have adapted to modern socio-cultural changes, they continue to embody the enduring values of Iran’s traditional art and represent a meaningful interaction between heritage and modernity.قالیبافی در منطقه اسدآباد همدان، یکی از جلوههای اصیل هنرهای سنتی ایران است که ریشهای عمیق در فرهنگ و هویت محلی دارد. با این حال، تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دوران معاصر موجب تغییراتی محسوس در ساختار، فن و حتی کارکرد این هنر شده است. ضرورت انجام این پژوهش از آنجا ناشی میشود که بررسی علمی این تغییرات میتواند درک عمیقتری از چگونگی تداوم و تحول سنتهای بومی در برابر جریانهای فرهنگی نوین فراهم سازد. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش، تبیین و تحلیل شاخصههای فنی بافت قالیهای منطقه اسدآباد در بستر تحولات فرهنگی دوران معاصر است.<br />پرسش اصلی پژوهش بدین شرح است: تحولات فرهنگی معاصر چه تأثیری بر شاخصههای فنی بافت قالیهای منطقه اسدآباد همدان داشته است؟<br />روش پژوهش توصیفیـتحلیلی بوده و دادهها از طریق مطالعات کتابخانهای، بررسیهای میدانی و مشاهده مستقیم قالیهای اصیل گردآوری شده است. یافتهها نشان میدهد که نظام تولید قالی در دهههای اخیر از ساختار سنتی خویشفرمایی به نظام کارفرمایی نیمهمتمرکز تغییر یافته و این امر موجب تحول در نوع الیاف، شیوه چلهکشی و ترکیب رنگها شده است. با این وجود، قالیهای اصیل منطقه همچنان با گره ترکی، چلهکشی ترکی و ساختار تکپود بافته میشوند که نشانگر پایداری فرهنگ بصری و هویت بومی منطقه است. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که قالیهای اسدآباد، در عین تأثیرپذیری از تغییرات فرهنگی، همچنان حامل اصالت و ارزشهای زیباییشناختی سنتیاند و میتوان آنها را نمونهای از تعامل میان سنت و تجدد در هنر ایران معاصر دانست.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_21075_6aa9765740900e6a0019f4057d543451.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Rereading the Iranian Constitutionalism Based on the Narrative of Ibrahim Beg's Travelogueخوانش مشروطیت ایران بر اساس روایت سیاحتنامۀ ابراهیم بیگ78931925910.22034/ihc.2025.19259FAمهدیفرجیعضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه تبریزبهزادقاسمیدانشیار تاریخ انقلاب اسلامی، دانشکده مطالعات بین الملل، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایرانJournal Article20250109The present article seeks to explain the proximate factors in the emergence of the Iranian constitutionalism by citing historical sources and the Narration of the critical treatise "Ebrahim Beg's Travelogue" and utilizing Crane Brinton’s theory of revolution. The aforementioned treatise has the following advantages: first, it presents a relatively comprehensive picture of the situation in Iran and the new demands formed in the years leading up to the constitutionalism, and second, historical sources confirm the importance and impact of this treatise on the awakening of Iranians. Brinton’s theory of revolution also has high credibility in this research because it has been examined in the four major revolutions (France, Russia, England, and America) of the world. The method of the article is descriptive-explanatory, and Brinton’s theory has been used to explain the proximate factors and also as a criterion to determine the nature of the Iranian constitutionalist movement. The findings indicate that among the preliminary signs that Brinton lists in his theory of revolution, the components of "government inefficiency", "legitimacy crisis" and "elite gap/change of allegiance of enlightened thinkers" played a role in the emergence of the Iranian constitutionalism. The signs of "no economic crisis" did not apply to the Iranian constitutionalism, and on the contrary, economic poverty, criticized by the Sahatnameh, "class gap" and "surprising failure in the use of force" were also not observed. In other words, the constitutional movement had a peaceful process and the constitutional decree was issued without military and bloody conflict, and this is one of the cases that shows the fact that the Iranian constitutionalism was not a revolution but a movement.مقاله حاضر در صدد است با استناد به منابع تاریخی و روایت رسالۀ انتقادی <em>سیاحتنامۀ ابراهیم بیگ</em> و بهرهگیری از نظریۀ انقلاب کرین برینتون، به تبیین عوامل قریب/ نزدیک در وقوع مشروطیت ایران بپردازد. رساله مزبور از امتیازاتی برخوردار است اول اینکه تصویری نسبتاً جامع از اوضاع ایران و نیز مطالبات جدیدِ شکل گرفته در سالهای منتهی به مشروطیت ارائه می کند و دوم اینکه منابع تاریخی اهمیت و تاثیرگذاری این رساله را در بیداری ایرانیان تأیید می کنند. نظریۀ انقلاب برینتون نیز از این جهت اعتبار بالایی در این پژوهش دارد که در چهار انقلاب بزرگ (فرانسه، روسیه، انگلیس و آمریکا) دنیا مورد بررسی واقع شده است. روش مقاله توصیفی-تبیینی بوده و از نظریه برینتون برای تبیین عوامل نزدیک و نیز به عنوان معیاری جهت مشخص نمودن ماهیت جریان مشروطه خواهی ایرانیان استفاده شده است. یافته ها حاکی از آن است که از بین نشانه های مقدماتی که برینتون در نظریه انقلاب خود بر میشمارد، مولفه های «ناکارآمدی حکومت»، «بحران مشروعیت» و «شکاف نخبگان/ تغییر بیعت منورالفکران» در وقوع مشروطیت ایران نقش داشته اند. نشانه های «بحرانی نبودن اقتصاد»، در مشروطیت ایران انطباق نداشته و بالعکس، فقر اقتصادی، مورد انتقاد سیاحتنامه است، «شکاف طبقاتی» و «ناکامی شگفت آور در کاربرد زور» نیز مشاهده نشده است. به عبارت دیگر جنبش مشروطه خواهی روندی مسالمت آمیز داشت و فرمان مشروطیت بدون درگیری نظامی و خونین صادر شد و همین مسئله یکی از مواردی است که نشاندهنده این واقعیت است که مشروطیت ایران نه انقلاب بلکه جنبش بوده است.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_19259_ce69ffd4be104649af9cadd29d309340.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Analysis of Iranian Cultural Signs in Reza Baraheni's Daf Poetryتحلیل نشانههای فرهنگ ایرانی در شعر دف رضا براهنی941122111010.22034/ihc.2026.21110FAغلامرضامستعلی پارسادانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران.ابوالفضلمحبّیدکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.Journal Article20251113Reza Baraheni is an Iranian poet, writer, and critic from Tabriz. He is a poet who founded postmodern Iranian poetry in the early 1970s with his theorizing and challenging the poetic theory of Nima and Shamloo. There is a misconception about postmodernism, which is that postmodernist works are meaningless. Based on what has been said, the fundamental question in the present research is how Reza Baraheni, as a postmodern poet, undertakes a cultural dissection of his society in his Daf poetry? And by what methods does he do this? And how does the text instill meaning? In this research, we have analyzed Reza Baraheni's Daf poetry with an analytical-descriptive method and based on library and documentary studies, and have identified and explored the signs of Iranian culture in it. The findings show that in Daf poetry, we are dealing with a process of self-knowledge. On the one hand, the narrator tries to recognize his identity by recalling the symbols of Iranian history and culture. This identity is represented in the form of a "daf". On the other hand, the narrator's identity (his daf) encompasses all the symbols of Iranian culture.رضا براهنی شاعر، نویسنده و منتقد ایرانی و اهل تبریز است. او شاعری است که در اوایل دهة هفتاد با نظریهپردازیهای خویش و به چالش کشیدن نظریة شعری نیما و شاملو، شعر پسامدرن ایران را بنیاد نهاد. تصور نادرستی از پسامدرنیسم وجود دارد و آن این است که آثار پسامدرنیستی بیمعنا هستند. برپایة آنچه آمد، پرسش بنیادین در پژوهش پیشرو این است که رضا براهنی به عنوان شاعر پست مدرن در شعر دف چگونه دست به کالبدشکافی فرهنگی جامعة خود میزند؟ و این کار را از راه کدام روشها انجام میدهد؟ و متن چگونه به القای معنا میپردازد؟ در این پژوهش با روشی تحلیلی ـ توصیفی و با تکیه بر مطالعات کتابخانهای و اسنادی شعر دف رضا براهنی را تحلیل، نشانههای فرهنگ ایرانی را در آن شناسایی و واکاوی کردهایم. یافتهها نشان میدهد که در شعر دف، ما با فرایند خودشناسی سروکار داریم. از یکسو، راوی از راه یادآوری نشانههای تاریخ و فرهنگ ایرانی سعی در شناختن هویت خویش دارد. این هویت به صورت «دف» بازنمایی شده است. از سوی دیگر، هویت راوی (دف او) دربرگیرندة تمامی نمودگارهای فرهنگ ایرانی است.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_21110_633874bb284dd3047fd5a1e4ff4fa233.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Thematic Analysis of Women's Veiling (Hijab) in Tudeh Party Publications: A Case Study of Bidari Ma Magazineتحلیل مضمون پوشش زنان(حجاب) در نشریات حزب توده مطالعه موردی: نشریه بیداری ما1131322133310.22034/ihc.2026.69598.1107FAسیده زهراموسویگروه تاریخ تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات علوم اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایرانولی اللهبرزگر کلیشمیاستادیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایرانفاطمهاحمدونداستادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایراننیرهدلیردانشیار تاریخ ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایرانJournal Article20251010Women's veil (hijab) as a social, cultural and religious concept has always been a subject of controversy. The Tudeh Party, as a Marxist party, had its own views on women's veil (hijab) that were in conflict with religious teachings and indigenous norms of Iranian society. The main issue in this article is the analysis of the Tudeh Party's view on women's veil (hijab), which has been attempted to identify and explain the most important components of this view using the method of "theme analysis" based on data extracted from the magazine "Bidaari Ma". The findings of this study show that this magazine has produced four main themes on the subject of hijab: 1) The veil hinders women's individual and social growth; 2) The veil is a symbol of oppression, ignorance and social restriction and deviation; 3) The roots of the hijab; 4) The elimination of the common hijab. Based on these themes, the Tudeh Party was against the hijab and supported the uncovering of the hijab as a right for women, although it did not agree with the way it was implemented by Reza Shah. These positions reflect the party's unrealistic perspective and its distance from the religious and cultural beliefs of the majority of Iranian society during the years the publication was published (1944 to 1948).پوشش زنان (حجاب) بهعنوان یکی از مفاهیم اجتماعی و فرهنگی و مذهبی همواره موضوع مناقشه بوده است. حزب توده بهعنوان یک حزب مارکسیستی، دیدگاههای خاص خود را دررابطهبا پوشش زنان (حجاب) داشت که در تقابل با آموزههای مذهبی و هنجارهای بومی جامعه ایران بود. مسئله اصلی در مقاله حاضر تحلیل دیدگاه حزب توده درباره پوشش زنان (حجاب) است که تلاش شده با استفاده از روش «تحلیل مضمون» مهمترین مؤلفههای این دیدگاه بر پایه دادههای مستخرج از نشریه «بیداری ما» شناسایی و تبیین گردد. یافتههای پژوهش حاضر نشان میدهد که این نشریه چهار مضمون اصلی در موضوع حجاب تولید کرده است: ۱) چادر مانع رشد فردی و اجتماعی زنان؛ ۲) چادر نماد سرکوب، ناآگاهی و محدودیت اجتماعی و انحراف؛ ۳) ریشههای حجاب؛ ۴) حذف حجاب رایج. بر اساس این مضامین، حزب توده مخالف حجاب و حامی کشف حجاب بهعنوان حقی برای زنان بود، هرچند با شیوه اجرای آن توسط رضاشاه موافق نبود. این مواضع نشاندهنده دیدگاه غیرواقعبینانه حزب و فاصله آن با باورهای دینی و فرهنگی اکثریت جامعه ایران در سالهای انتشار نشریه (1323 تا 1327) است.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_21333_23509a1fc1b1a89b07d3d54938a177f5.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Reed Dolls and the Zar Ritual in Bushehr: Representation of Cosmic Elements and Protective Beliefsعروسکهای نی و آیین زار در بوشهر: بازنمایی عناصر هستی و باورهای محافظتی1331502133410.22034/ihc.2026.69839.1114FAناهیدجعفری دهکردیاستادیار گروه صنایع دستی دانشکده هنر و علوم انسانی؛ دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایرانJournal Article20251023In the folk culture of Bushehr, reed-stem dolls held both playful and ritual significance. Beyond serving as simple toys for children, these dolls were believed to protect girls from evil spirits and supernatural forces, locally referred to as the “people of the air.” The present study, conducted through ethnographic fieldwork and documentary analysis, investigates the symbolic representation of the four elements of existence—earth, water, wind, and fire—in these ritual dolls and explores their protective and purifying functions within local belief systems. The statistical population of the research included various practices of warding off evil in Iranian folk traditions, focusing specifically on the reed dolls of Bushehr as a case study. According to local belief, when a girl fell ill or was thought to be under the influence of malevolent spirits, the doll functioned as her substitute, transferring the harm away from her body. The ritual reached its conclusion when the doll was burned by an elderly or married woman, symbolizing the expulsion of evil and the restoration of both personal and communal harmony. This act also represented the natural cycle of transformation among the four elements: the reed, growing from soil and nourished by water, exposed to wind, and finally consumed by fire, returned once more to earth. Thus, the Bushehr reed doll embodied not only a cultural expression of protection and renewal but also reflected the feminine role in preserving cosmic balance and continuity in the traditional worldview of Bushehr Iran.در فرهنگ عامه بوشهر، عروسکهایی از ساقههای نی ساخته میشدند که افزون بر کارکرد سرگرمی، نقش بلاگردان دخترکان را نیز ایفا میکردند. این مطالعه بر پایه مردمنگاری بوده و گردآوری دادهها از طریق مطالعات میدانی و اسنادی، بهصورت توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل عروسکهای بلاگردان در فرهنگهای عامه ایران بوده و از میان آنها یک نمونه ساختهشده از نی در فرهنگ مردمان بوشهر بررسی شده است. هدف پژوهش، تبیین عناصر چهارگانه هستی در عروسکهای نی بوشهر و تحلیل کارکرد آیینی آنهاست. پرسش اصلی اینگونه مطرح میشود که بازنمایی عناصر هستی در این عروسکها چه نسبتی با باورهای محافظتی آیین زار داشته است؟ در باور مردمان این منطقه، نیروهای ماورایی یا «اهل هوا» میتوانستند دخترکان را دچار بیماری و آسیب کنند و در چنین شرایطی، عروسک بهمثابه جانشین کودک عمل کرده و بلا به آن منتقل میشد. سرنوشت نهایی این عروسک، سوزانده شدن توسط مامازار یا یکی از زنان متأهل بود؛ عملی که نماد دفع بلا و بازگرداندن تعادل به زندگی فرد و جامعه تلقی میشد. نتایج نشان دادهاند که این فرآیند همچنین بازتابی از چرخه عناصر چهارگانه هستی بوده است: نی بهعنوان گیاهی برخاسته از خاک و پرورده در آب رشد میکرده، در معرض باد قرار میگرفته و سرانجام با آتش به خاکستر بدل میشده است. بدینترتیب، ترکیب (آب + باد + آتش → خاک) در کالبد عروسک بازنمایی میشده است؛ چرخهای که بیانگر تبدیل نیروهای ناآرام به انرژی قابل کنترل و پاسداشت نظم کیهانی در باورهای آیینی مردم بوشهر توسط زنان بوده است.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_21334_826af44fbd3213048ab561b57d0a89f5.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Masters of Print as Cultural Agents: A Study of Three Generations of the Tehrani Family and the Sustenance of Lithography in Mashhad (1877-1925 CE)استادان چاپ بهمثابۀ کارگزاران فرهنگی: بررسی سه نسل از خاندان طهرانی و پایدارسازی چاپ سنگی در مشهد (1294-۱۳۴۴ق)1511772142210.22034/ihc.2026.68896.1086FAمصطفیلعل شاطریاستادیار، گروه باستانشناسی و تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه نیشابور، ایرانJournal Article20250829This research aims to analyze the central role and function of the Tehrani family in the development, continuity, and eventual decline of lithographic printing in Mashhad during its lifespan, which coincided with the late Qajar period. The study structurally examines this industry and the impact of the aforementioned family as master printers. The primary research question focuses on how they performed their roles and produced lithographic works in two spheres: the printing house of the Astan-e Qods-e Razavi and their private printing houses, as well as the factors that led to the decline of their activities. The research methodology is based on historical-documentary analysis, relying on primary archival sources, surviving lithographed texts, and bibliographic data, executed through a descriptive-analytical approach. The findings indicate that three successive generations of this family (Mohammad-Reza, Sheikh Mohammad, and Mirza Aqa Tehrani) played a decisive role, through direct management and technical expertise, in producing 39 out of approximately 95 identified titles during the period of 1877-1925 CE. By forging links between religious institutions, financial patrons, and the community of elites, they undertook the widespread publication of religious, literary, and educational texts and became the primary agents for the relative sustainability of lithography in Mashhad. However, intermittent support, institutional neglect, a lack of financial backing, a shift towards typographic printing, and ultimately, the loss of specialized expertise after Mirza Aqa Tehrani led to the gradual decline of this industry and the end of this pioneering family's activities...پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش محوری و کارکردی خاندان طهرانی در توسعه، تداوم و افول چاپ سنگی مشهد، به بررسی ساختاری این صنعت و تأثیر خاندان مذکور بهعنوان اساتید چاپ میپردازد. سؤال اصلی تحقیق بر چگونگی ایفای نقش و تولید آثار چاپ سنگی در دو حوزۀ چاپخانۀ آستان قدس رضوی و چاپخانههای شخصی و نیز عوامل مؤثر در افول فعالیت آنان متمرکز است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل تاریخی-اسنادی با اتکا بر منابع آرشیوی اولیه، متون چاپ سنگی باقیمانده و دادههای کتابشناختی است که با رویکردی توصیفی-تحلیلی به اجرا درآمده است. یافتهها نشان میدهد که سه نسل متوالی این خاندان (محمدرضا، شیخ محمد و میرزا آقا طهرانی) با مدیریت مستقیم و تخصص فنی، نقش تعیینکنندهای در تولید ۳۹ عنوان از حدود ۹5 کتاب شناساییشده طی دورۀ ۱۲۹۴-۱۳۴۴ق ایفا نمودند. آنان با ایجاد پیوند بین نهادهای مذهبی، حامیان مالی و جامعه نخبگان، به انتشار گستردۀ متون مذهبی، ادبی و آموزشی همت گماردند و به عامل اصلی پایداری نسبی چاپ سنگی در مشهد تبدیل شدند. بااینحال، حمایتهای مقطعی، بیمهری نهادی، کمبود حمایت مالی، گرایش به چاپ سربی و درنهایت فقدان نیروی متخصص پس از میرزا آقا طهرانی، به افول تدریجی این صنعت و خاتمه فعالیت این خاندان پیشگام انجامید. این مطالعه بر اهمیت نقش کارکردی-تخصصی خاندان طهرانی بهعنوان حلقه واسط حیات فرهنگی مشهد و نیز آسیبپذیری این نهاد در برابر تغییرات فناورانه و سیاستهای کلان تأکید میورزد.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_21422_4a43a87253d95fb90c8d099a3a2e85c5.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Religious Education in Iranian Schools during the Pahlavi Era: A Study through Ta‘līmāt-e Dīnī Textbooksآموزش دینیِ مدرسهای در ایران عصر پهلوی در آیینه کتابهای تعلیمات دینی1782012142310.22034/ihc.2026.21423FAگوهرنوروزیدانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران.زینبفضلیاستادیار گروه تاریخ فرهنگ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران.زهراالهویی نظریاستادیار گروه تاریخ فرهنگ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.Journal Article20251010Textbooks, beyond their pedagogical function, constitute important sources for the study of intellectual and cultural transformations as well as official educational policies across different historical periods, including contemporary Iran. ... As a result, officially sanctioned religious instruction also came to constitute an important component of the curriculum in these schools. Within this framework, officially sanctioned religious instruction formed a significant component of the school curricula at both levels. Given the importance of curricular texts and content in school-based education, textbooks specifically devoted to religious instruction, entitled Taʿlīmāt-e Dīnī (Religious Education), were compiled. This raises the question of how the content of these textbooks evolved during the Pahlavi period and what dimensions of religious education in this era are illuminated by the substantive and formal changes in Taʿlīmāt-e Dīnī textbooks. Based on the findings of this study, which employs a qualitative content analysis methodology, Taʿlīmāt-e Dīnī textbooks during the Pahlavi period underwent a developmental trajectory in accordance with broader cultural and social transformations as well as the educational policies of the state. Whereas in the early Pahlavi period these textbooks were primarily structured around three themes—doctrinal beliefs, jurisprudence and religious rulings, and ethics—with a strong emphasis on the ritual dimensions of religion, in the later Pahlavi period, owing to shifts in educational policies and changes in textbook authorship, greater attention was paid to the social and economic dimensions of religion. Consequently, religious rulings pertaining to individual and social life assumed a more central position in the content of religious textbooks.متون درسی افزون بر کارکرد آموزشی، از منابع مهم مطالعۀ تحولات فکری، فرهنگی و نیز سیاستهای آموزشی رسمی در ادوار مختلف تاریخی از جمله ایران معاصر محسوب میشوند. نظام آموزشی مدرسهمحور که در ایران پیشاپهلوی پدیدار شده بود، در دوره پهلوی گسترش چشمگیری یافت و آموزش رسمی ابتدایی و متوسطه در ایران دستخوش تحول گردید بهگونهای که آموزشهای دینی رسمی نیز بخش مهمی از برنامه درسی این مدارس را تشکیل میداد. در این دوره، با توجه به اهمیت متون و محتوای درسی در آموزش مدرسهای، کتابهایی مختص آموزشهای دینی با عنوان تعلیمات دینی تألیف شد. از این رو، این سؤال مطرح میشود که محتوای این کتابها در دوره پهلوی چه تحولاتی را از سر گذراندهاند و تغییرات محتوایی و ظاهری تعلیمات دینی چه ابعادی از مسائل آموزش دینی در این دوره را روشن میکند؟ بنابر یافتههای این پژوهشِ مبتنی بر روش تحلیل محتوای کیفی، در دورۀ پهلوی، کتابهای تعلیمات دینی، متناسب با تحولات فرهنگی و اجتماعی و سیاستهای این دولت روندی تکاملی را از سرگذارند. از این رو، در شرایطی که در اوایل سه مبحث «اصول عقاید»، «فقه و احکام» و «اخلاق» با تأکید بر بعد مناسکی دین، اساس تألیف این کتابها بود، در اواخر دوره پهلوی، بهدلیل تغییر در سیاستهای آموزشی و نیز تغییر مؤلفان کتابهای درسی دینی، ابعاد اجتماعی و اقتصادی دین بیشتر مورد توجه قرار داشت و احکام دینی مربوط به زندگی فردی و اجتماعی وجه محوریتری در محتوای کتابهای دینی پیدا کردند.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_21423_e692b77039bc44b0b77ef2e485812085.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Dictionary of the Bakharz Peasant Societyفرهنگنامه جامعه ی دهقانی باخرز2022352145210.22034/ihc.2026.70515.1126FAعبدالرئوفنصیری جوزقانیاستادیارگروه آموزش تاریخ دانشگاه فرهنگیانJournal Article20251203. The ancient Bakharz peasant community in Greater Khorasan has its own dictionary; the present study, which is of a fundamental type and aims to examine the dictionary of names and terms of the Bakharz peasant community, seeks to answer this main question: How has the dictionary of the peasant community been formed in the biogeography of Bakharz? The method of the present study is a combination of descriptive-analytical methods, relying on folk literature and oral history. The author has prepared the present study based on the cognitive experiences he has of the culture of the ancient Bakharz people. The findings of the study indicate that the dictionary of the ancient Bakharz peasant community is very rich, having been formed under the influence of its biogeography. The naming of many settlements and its chronological terms and indigenous knowledge is influenced by geography. In addition, under the influence of the biogeography of Bakharz, a specific literature and legal system have emerged that affect the lives of the people. The Bakharz peasant society is a model of Iranian societies that, under the influence of its biogeography, has formed its own unique vocabulary, which is interconnected with water and development.جامعهی دهقانی باخرز کهن، در خراسان بزرگ دارای فرهنگنامهی خاص خود است؛ پژوهش حاضر که از نوع بنیادین است، و هدف آن بررسی فرهنگ نامها و اصطلاحات جامعه دهقانی باخرز است؛ در پی پاسخ به این سئوال اصلی است: در جغرافیایی زیستی باخرز فرهنگنامه جامعهی دهقانی آن چگونه شکل گرفته است؟ روش پژوهش حاضر ترکیبی از روش توصیفی – تحلیلی، متکی بر ادبیات عامه و تاریخ شفاهی است. نگارنده بر اساس زیستههای شناختی که از فرهنگ مردمان باخرز قدیم دارد، به تنظیم پژوهش حاضر پرداخته است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که فرهنگنامه جامعه دهقانی باخرز کهن بسیار غنی است که تحت تأثیر جغرافیای زیستی آن شکل گرفته است. نامگزینی بسیاری از آبادیها و اصطلاحات گاهشماری و دانشهای بومی آن تحت تأثیر جغرافیا است. علاوه بر آن، تحت تأثیر جغرافیای زیستی باخرز، ادبیات و نظام حقوقی خاصی بوجود آمده که زندگی مردم از آن متأثر است. جامعهی دهقانی باخرز الگویی از جوامع ایرانی است که تحت تأثیر جغرافیای زیستی آن، فرهنگنامهی خاص آن شکل گرفته است که با آب و آبادانی در آن به هم پیوسته است.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_21452_fd6d3773a14e266929d48e7174aedb60.pdfدانشگاه تبریزتاریخ فرهنگ ایران306080663120260321Cultural Semiotics of Gholamhosein Saedi’s play Qurdlarنشانهشناسی فرهنگی نمایشنامۀ قوردلار غلامحسین ساعدی2362612149610.22034/ihc.2026.70540.1127FAشیرزادطایفیدانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران.زهراغفاریکارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران.Journal Article20251204Literature is a semiotic text, and semiotics is a tool and knowledge for discovering the connection between the knowledge within the text and the outside world. Cultural semiotics, based on the ideas of Yuri Lotman, examines cultural worlds and their interactions within the text. In this context, some literary genres, including plays, with their literary nature, are considered a major factor in reflecting social and cultural events as key elements of society and literature. Gholamhossein Saedi's play Qurdlar, as a representative of the Turkish language and Iranian culture, shows the connection and confrontation of the external (other) language and culture with the internal culture. The encounter of two languages and two mutual cultures in a context of language with a local self-approach in the place of the national self, has depicted the formation of a production-oriented confrontation in the field of culture in this play. The present research, using qualitative and case analysis methods and based on library studies, examines the relationship between the structures of language and culture between reciprocal worlds and aims to find commonalities within the contrasts in the genre of drama, in order to examine the nature of the mechanism of contrast and interaction of cultures and intercultural productions. The results of the research indicate the existence of contrastive connections between the components of culture and social relations and the existence of commonality between contrasts that are closed to cultural unity.ادبیات، متنی نشانهمحور است و نشانهشناسی ابزار و دانشی برای کشف ارتباط میان دانشهای درون متن و جهان بیرون است. نشانهشناسی فرهنگی با تکیه بر آراء یوری لوتمان، جهانهای فرهنگی و فعل و انفعالات آنها را درون متن بررسی میکند. در این زمینه، برخی ژانرهای ادبی، از جمله نمایشنامه، با داشتن صبغۀ ادبیت، عاملی اصلی در انعکاس رخدادهای اجتماعی و فرهنگی به مثابه ارکان کلیدی جامعه و ادبیات، به شمار میروند. نمایشنامۀ قوردلار غلامحسین ساعدی به مثابه نمایندۀ زبان ترکی و فرهنگ ایرانی، ارتباط و تقابل زبان و فرهنگ بیرونی(دیگری) با فرهنگ درونی را نشان میدهد. مواجهۀ دو زبان و دو فرهنگ متقابل در بافتی از زبان با رویکرد خود محلی در جایگاه خود ملی، شکلگیری تقابلی تولیدمحور در حوزۀ فرهنگ را در این نمایشنامه به تصویر کشیده است. پژوهش پیش رو، با روش تحلیل کیفی و موردی و بر اساس مطالعات کتابخانهای، ارتباط میان سازههای کلام و فرهنگ را میان جهانهای متقابل بررسی کرده و با هدف یافتن اشتراکات درون تقابلها، در ژانر نمایشنامه، برای بررسی چیستی سازوکار تقابل و تعامل فرهنگها و تولیدات بینافرهنگی انجام شده است. نتایج پژوهش، بیانگر وجود ارتباطات تقابلی میان اجزای فرهنگ و روابط اجتماعی و وجود اشتراک میان تقابلهای مختوم به یگانگی فرهنگی است.https://ihc.tabrizu.ac.ir/article_21496_1c3c34ca17c1811586e19b2b9e9b6fd2.pdf